Bệnh tiểu đường

Tiểu đường hay Diabetes mellitus là tên gọi chung của một nhóm bệnh chứng ảnh hưởng đến việc sử dụng glucose, một loại đường trong máu hay đường huyết. Glucose thiết yếu cho sự sinh tồn, vì đây là nguyên liệu chính nuôi sống tế bào trong cơ thể.

Bị tiểu đường bất kể loại nào, có nghĩa là ta có quá nhiều glucose trong máu, dù nguyên do khác biệt. Quá nhiều glucose dẫn đến một số bệnh tật khác.

Tiểu đường kinh niên bao gồm : loại I và loại II. Những chứng tiểu đường có thể bình phục (trở lại bình thường) bao gồm: chứng tiền tiểu đường (khi glucose trong máu cao hơn mức bình thường, nhưng không cao đủ để gọi là tiểu đường, và “gestational diabetes” hay tiểu đường trong lúc mang thai.

Triệu chứng tiểu đường tùy thuộc vào loại tiểu đường. Với chứng tiền tiểu đường, hoặc tiểu đường trong lúc mang thai có thể không gây triệu chứng nào. Ta có thể có một hoặc nhiều triệu chứng sau:

  • Khát nước.
  • Tiểu tiện nhiều lần.
  • Đói dữ dội.
  • Xuống cân không có lý do.
  • Mệt mỏi.
  • Mờ mắt.
  • Vết lỡ không lành.
  • Nhiễm trùng thường xuyên: như nhiễm trùng nướu hoặc da, âm hộ (đối với phụ nữ) hoặc bàng quang. 

Dù tiểu đường loại I có thể xuất hiện vào bất cứ tuổi nào, thường thấy trong tuổi thơ ấu hoặc dậy thì. Tiểu đường loại II, thường thấy nhiều hơn, cũng có thể xuất hiện trong mọi lứa tuổi và có thể ngăn ngừa.

tuyTang

Vậy thì khi nào ta mới cần đi khám bệnh?

  1. Nếu nghi ngại là mình bị tiểu đường: Nếu thấy một hoặc nhiều triệu chứng kể trên, hãy đi khám bệnh. Chẩn bệnh và chữa trị càng sớm càng tốt.
  2. Nếu đã bị tiểu đường: Cần đi khám bệnh thường xuyên cho đến khi lượng đường huyết trở lại mức bình thường.

Muốn hiểu rõ tiểu đường, ta cần hiểu rõ về cách cơ thể sử dụng glucose.

Glucose là nguồn nguyên liệu chính của tế bào, tế bào là đơn vị căn bản của mô, mô tạo thành bộ phận như: bắp thịt và các bộ phận khác trên cơ thể chúng ta. Glucose đến từ thực phẩm ta ăn uống và từ gan. Trong khi tiêu hóa thức ăn, glucose thấm vào máu. Bình thường, glucose vào tế bào với sự giúp đỡ của insulin.

Nội tiết tố insulin đến từ tụy tạng, tuyến nội tiết nằm sau dạ dày. Khi ăn uống, tụy tạng tiết ra insulin, insulin vào máu, theo máu luân lưu khắp cơ thể. Insulin hoạt động như cái “chìa khóa” mở cửa cho glucose đi vào tế bào. Insulin làm giảm lượng đường huyết. Khi lượng đường huyết hạ, tụy tạng cũng tiết giảm mức lượng insulin.

Gan là một nơi dự trữ glucose và cũng là nơi “chế tạo” glucose. Khi ta nhịn đói một thời gian, gan “thả” glucose dự trữ vào máu để giữ lượng glucose ở mức bình thường.

Nguyên nhân của tiểu đường loại I:

Trong loại tiểu đường loại I, hệ đề kháng (bình thường, hoạt động chống lại những vi khuẩn, siêu vi khuẩn tác hại cho cơ thể) tấn công và hủy hoại những tế bào tụy tạng tiết ra insulin, một hình thức “tự đề kháng”. Hậu quả là cơ thể không còn insulin hoặc rất ít insulin. Thay vì vào tế bào, glucose tích tụ trong máu. tieuduongloai1

Nguyên nhân của tiền tiểu đườngtiểu đường loại II:

Trong chứng tiền tiểu đường, có thể dẫn đến tiểu đường loại II, tế bào chống lại tác dụng của insulin (resistant to insulin), và tụy tạng không thể chế tạo đủ insulin để vượt qua sức đề kháng của tế bào. Thay vì vào tế bào, glucose tích tụ trong máu. Chi tiết tại sao hiện tượng này xẩy ra thì ta chưa rõ. nhưng mập phì (nhất là nhiều mỡ quanh bụng) và thiếu vận động là hai yếu tố quan trọng liên quan đến tính đề kháng insulin của tế bào.

Nguyên nhân của chứng tiểu đường khi phụ nữ mang thai: trong khi thai nghén, nhau tạo ra nội tiết tố để duy trì thai nhi. Những nội tiết tố này khiến tế bào trở nên đối kháng với tác dụng của insulin. Khi nhau lớn theo bào thai, nó tiết ra càng nhiều nội tiết tố, khiến tế bào càng đối kháng với insulin.

Bình thường, tụy tạng gia tăng việc chế tạo insulin để vượt qua sự đối kháng của tế bào, nhưng đôi khi, tụy tạng không còn hữu hiệu, và hậu quả là glucose tích tụ trong máu dẫn đến chứng tiểu đường trong khi mang thai.

Những yếu tố gia tăng tỷ lệ bị tiểu đường.

Tiểu đường loại I:

Mặc dù khoa học chưa biết rõ nguyên nhân gây ra tiểu đường loại I. Bệnh sử gia đình có thể là một yếu tố: nguy cơ bị tiểu đường loại I gia tăng nếu cha/mẹ hoặc anh/chị/em bị tiểu đường loại I. Những yếu tố khác bao gồm nhiễm trùng siêu vi khuẩn.

Tiền tiểu đường và tiểu đường loại II:

Dù chưa rõ nguyên nhân, nhưng thống kê cho thấy một số yếu tố liên quan đến nguy cơ bị chứng bệnh này như:

  • Trọng lượng: càng nhiều mô mỡ, sức đề kháng tác dụng insulin càng cao.
  • Thiếu vận động: càng ít vận động, nguy cơ càng cao. Sự vận động giúp ta giảm cân, dùng glucose như năng lượng và giúp tế bào chịu tác dụng của insulin nhiều hơn.
  • Bệnh sử gia đình: Nguy cơ gia tăng khi có cha, mẹ, anh, chị, em bị tiểu đường loại II.
  • Chủng tộc: Người da đen, Hispanic, da đỏ có tỷ lệ bị tiểu đường cao hơn.
  • Tuổi tác: Càng cao tuổi  càng dễ bị tiểu đường loại II, nhất là sau tuổi 45. Thông thường, ta vận động ít đi, mất dần bắp thịt, và tăng ký khi vào tuổi trung niên. Tuy nhiên, tỷ lệ tiểu đường loại II gia tăng trong trẻ em và người trẻ tuổi nhất là khi họ mập phì. beophi
  • Tiểu đường khi mang thai: Gia tăng tỷ lệ bị tiểu đường sau khi sanh nở, khi sanh con lớn hơn 4kg cũng gia tăng tỷ lệ bị tiểu đường loại II.
  • Polycystic ovary syndrome (Hội chứng u nang buồn trứng): Chứng bệnh gây rối loạn kinh nguyệt, mọc nhiều lông và mập phì này cũng gia tăng bị tiểu đường loại II.

Những chứng bệnh khác liên quan đến tiểu đường bao gồm:

  • Cao huyết áp.
  • Cao lượng LDL (Low Density Lipoprotein) – (cholesterol xấu).
  • Thấp lượng HDL (High Density Lipoprotein) – (cholesterol tốt).
  • Cao lượng triglyceride (một loại mỡ trong máu).

Khi những chứng bệnh trên xuất hiện cùng với chứng mập phì, tế bào trở nên đối kháng với tác dụng của insulin.

Yếu tố liên quan đến nguy cơ bị tiểu đường khi mang thai.

Phụ nữ mang thai nào cũng có thể bị chứng tiểu đường khi mang thai, nhưng một số phụ nữ có nguy cơ rủi ro cao hơn những người khác do các yếu tố sau:

  • Tuổi tác: trên 25.
  • Bệnh sử gia đình hoặc đã bị chứng tiền tiểu đường, đã bị chứng tiểu đường khi mang thai lần trước, sanh con quá nặng kg, hoặc đã hư thai mà không rõ lý do.
  • Mập phì trước khi mang thai.
  • Chủng tộc: Người da đen, Hispanic hoặc da đỏ có tỷ lệ cao hơn so với người da trắng.

Biến chứng:

Biến chứng của tiểu đường tùy thuộc vào loại tiểu đường:

Biến chứng của chứng tiểu đường loại I và loại II:

Những biến chứng cấp tính cần được chữa trị ngay. Nếu không chữa trị kịp thời, bệnh nhân có thể bị làm kinh và hôn mê.

  • Cao đường huyết (hyperglycemia): Lượng đường huyết có thể lên vì nhiều lý do, kể cả ăn quá nhiều, đau ốm hoặc không dùng đủ lượng thuốc làm hạ đường.
  • Gia tăng lượng ketone trong nước tiểu (diabetic ketoacidosis): Khi tế bào thiếu năng lượng, cơ thể sẽ sử dụng đến mỡ, chuyển hóa mỡ thành năng lượng để dùng. Tiến trình chuyển hóa này tạo ra chất phế thải có độc tính là ketone.
  • Thấp đường huyết (hypoglycemia): Khi lượng đường huyết hạ thấp dưới mức bình thường, tình trạng này có thể do nhiều lý do, kể cả bỏ ăn, vận động nhiều hơn bình thường. Tuy nhiên, thấp đường huyết thường xẩy ra khi dùng các loại thuốc hạ đường huyết qua cách gia tăng lượng insulin trong cơ thể.

Biến chứng lâu dài của chứng tiểu đường xẩy ra âm thầm và từ từ, bị bịnh càng lâu, và việc kiễm soát lượng đường huyết không kỹ lưỡng sẽ gia tăng nguy cơ bị biến chứng. Biến chứng của tiểu đường có thể dẫn đến tàn tật hoặc ngay cả tử vong.

  • Bệnh tim mạch: Tiểu đường gia tăng nguy cơ bị bịnh tim mạch, kể cả chứng nghẽn động mạch tim và đau tim cấp tính, trụy tim,, đột quỵ và nghẽn động mạch vì mỡ đông.
  • Hư hoại thần kinh (neuropathy): Đường huyết cao có thể làm hư hại các mạch máu li ti nuôi dưỡng thần kinh, nhất là các mạch máu ở chân. Biến chứng này gây cảm giác kim châm, tê hoặc đau rát tại đầu ngón chân, ngón tay. Sau nhiều tháng, có thể lan dần đến bàn chân, bàn tay. Nếu không chữa trị, tứ chi sẽ mất cảm giác. Hư hoại thần kinh dẫn đến dạ dày có thể gây ra buồn nôn, ói mửa, tiêu chảy hoặc táo bón. Trong phái nam, có thể dẫn đến liệt dương.
  • Hoại thận (nephropathy): Thận chứa nhiều triệu “búi” mạch máu (glomerulus), nơi lọc chất phế thảy trong máu. khi thận bị hư hoại nặng nề sẽ cần lọc máu nhân tạo hoặc thay thận.
  • Hư hoại mắt: Tiểu đường có thể hủy hoại các mạch máu trong rentina (võng mạc), gây ra chứng diabetic retinopathy, có thể dẫn đến mù lòa.
  • Hư hoại chân: hư hoại thần kinh tại chân  hoặc thiếu máu luân lưu đến chân tạo ra nhiều biến chứng. Không chữa trị, những vết cắt, trầy sướt cạn cũng có thể bị nhiễm trùng trầm trọng, đưa đến việc cắt bỏ ngón chân, bàn chân hoặc cả cẳng chân. bienchungBenhTieuDuong_chan
  • Da và miệng: Tiểu đường khiến da dễ bị thương tổn,, dễ bị nhiễm trùng do vi khuẩn hoặc nấm, men; dễ bị nhiễm trùng nướu răng và rụng răng.
  • Xương và khớp xương: Tiểu đường dẫn đến chứng viêm khớp xương như osteoarthritis (Bệnh thoái hóa khớp xương)viemkhop

Biến chứng của tiểu đường khi mang thai:

Hầu hết phụ nữ bị tiểu đường lúc mang thai đều sinh con bình thường và khỏe mạnh. Tuy nhiên, khi không chữa trị đúng mức, hoặc lượng đường huyết không được kiểm soát chặt chẽ, biến chứng có thể xẩy ra cho người mẹ và cả thai nhi.

Biến chứng xẩy ra cho thai nhi:

  • Nặng ký: lượng đường huyết  dư thừa đi qua nhau, kích thích tụy tạng của thai nhi làm việc tạo ra insulin, tiến trình này khiến thai nhi lớn rất nhanh (macrosomia). Thai nhi quá lớn gây khó khăn cho người mẹ khi sinh nở, dễ bị thương tích hoặc có thể cần mổ để đưa trẻ khỏi lòng mẹ (sinh mổ).
  • Thấp đường huyết: Đôi khi hài nhi từ bà mẹ bị tiểu đường khi mang thai bị thấp đường huyết vì lượng insulin trong cơ thể quá cao; cần cho ăn nhanh chóng hoặc truyền nước biển chứa glu để mang lượng đường huyết trở lại mức bình thường.
  • Hội chứng khó thở (respiratory distress syndrome): Nếu hài nhi ra đời sớm, có thể bị chứng khó thở, và sẽ cần máy móc giúp đỡ cho đến khi phổi phát triển và hoạt động bình thường.
  • Vàng da: Da bị vàng và mắt bị những mảng trắng là các biến chứng xảy ra khi gan chưa trưởng thành đủ để chuyển hóa bilirubin, một hóa chất đến từ tiến trình sử dụng và hủy diệt hồng cầu trong máu (đây là một tiến trình bình thường của cơ thể).
  • Bị tiểu đường loại II khi khôn lớn.
  • Tử vong: hài nhi sẽ chết trước khi  hoặc sau khi được sinh ra.

Biến chứng xẩy ra cho người mẹ khi bị tiểu đường lúc mang thai:

  • Preeclampsia: Tình trạng này bao gồm cao huyết áp và gia tăng protein trong nước tiểu. Không chữa trị, preeclampsia sẽ dẫn đến các biến chứng gây tử vong cho cả hài nhi và người mẹ.
  • Chứng tiểu đường khi mang thai lần kế tiếp: Người mẹ dễ bị tiểu đường lần nữa khi mang thai và cũng có thể bị tiểu đường loại II khi có tuổi.

Biến chứng của tiểu đường có thể dẫn đến tiểu đường loại II nếu không thay đổi cách ăn uống và gia tăng sự vận động.

Tóm lại, để ngăn ngừa bệnh tiểu đường, chúng ta nên quan tâm đến cách ăn uống, như ăn uống chừng mực, ít chất mỡ và calorie, ăn nhiều rau, trái cây, ngủ cốc để lấy chất dinh dưỡng. Vận động thường xuyên, ít nhất 30 phút mỗi ngày. Nếu bị mập phì, cần giảm cân (giảm 5% trọng lượng sẽ giảm nguy cơ bị tiểu đường). Giữ trọng lượng cơ thể ở mức trung bình. Chứng tiểu đường loại I không thể phòng ngừa được, tuy nhiên cách sống khỏe mạnh, chừng mực sẽ ngăn ngừa được chứng tiền tiểu đường và tiểu đường loại II, cũng như tiểu đường khi mang thai.

(BS TRẦN LÝ LÊ)

 

Chia sẽ bài viết qua:
  •  
  •  
  •  
  •   
  •   
  •  
  •   
  •  
  •  

Trả lời

Name *
Email *
Website